Ba bước để sử dụng được từ vựng hiệu quả hơn

Có một chuyện rất bình thường khi học ngoại ngữ: chúng ta chỉ sử dụng được một phần nhỏ số từ vựng mình đã biết. Đọc thì thấy quen, nghe thì hiểu, nhưng đến lúc phải tự nói hoặc tự viết lại không nhớ ra được.

Thông thường, người ta hay nói rằng mình chỉ dùng được khoảng 20% số từ đã biết. Con số này không cần phải đúng với tất cả mọi người, nhưng nó gợi ra một điều khá dễ chịu: đây không phải là vấn đề chỉ có ở người học tiếng Đức. Ngay trong tiếng Việt, chúng ta cũng hiểu rất nhiều từ nhưng chỉ dùng đi dùng lại một nhóm từ quen thuộc.

Vì vậy, đừng tự tạo thêm áp lực chỉ vì thấy mình dùng nhuần nhuyễn quá ít từ. Chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng thành thạo một nhóm từ không quá lớn. Việc cần làm là đưa từng từ mình cần từ chỗ “nhận ra được” sang chỗ “dùng được”.

Trong bài này, mình sẽ hướng dẫn bạn làm việc đó qua ba bước. Nếu bạn đang sai ở bước nào thì cứ kiên nhẫn sửa ngay ở bước đó nhé. Không cần phải học lại tất cả từ đầu.

1. Hãy chắc chắn là bạn đã thuộc từ đó

Nghe hơi hiển nhiên, nhưng nhiều khi chúng ta chưa dùng được một từ chỉ vì thật ra mình chưa thuộc từ đó. Cách để thuộc một từ thì mình đã viết ở bài trước rồi.

Mình tóm tắt lại ba ý chính ở đây:

• Đọc thật nhiều, và đọc những thứ bạn thích. Đọc được lâu thì từ vựng mới có cơ hội quay lại nhiều lần.
• Học từ vựng trong đoạn đọc đó. Khi nằm trong một câu cụ thể, từ vựng sẽ có ngữ cảnh và dễ nhớ hơn.
• Ôn lại bằng cách tự nhớ ra, và thêm một chút độ khó. Đừng chỉ đọc lại danh sách từ cho cảm giác yên tâm; hãy thử tự nhớ trước rồi mới xem đáp án.

2. Tập sử dụng từ vựng

Có một điều mình muốn nhắc trước: bất cứ thứ gì muốn hiệu quả cũng cần có một chút khó khăn. Nếu mọi thứ quá dễ thì chúng ta thường có cảm giác đang học tốt, nhưng thật ra não chưa phải làm việc nhiều.

Để sử dụng từ vựng tốt hơn, bạn không cần nói nhiều hơn — bạn cần viết nhiều hơn. Khi nói, nếu quên một từ thì chúng ta thường đổi sang một cách diễn đạt khác mà không nhận ra mình vừa né từ đó. Khi viết, câu nằm trước mắt nên những chỗ thiếu hoặc sai sẽ hiện ra rất rõ.

Nhưng hãy viết có mục tiêu rõ ràng, chứ không chỉ viết cho đủ số lượng. Bạn có thể viết để sử dụng được năm từ mới, viết để dùng đúng một điểm ngữ pháp, hoặc viết để kể lại một đoạn mình vừa đọc. Mỗi lần chỉ cần tập trung vào một mục tiêu thôi. Sau đó thì viết, viết, và viết thật chăm chỉ vào nhé.

Không cần viết thật dài. Ba hoặc bốn câu tự viết, nhưng có dùng đúng những từ bạn đang muốn luyện, sẽ hữu ích hơn một trang viết toàn những từ đã quá quen.

3. Bước cuối là nghe, nghe chứ không phải nói

Bước cuối này có thể hơi khác với điều bạn nghĩ. Để sử dụng một từ tự nhiên hơn, chúng ta không chỉ cần nói từ đó thật nhiều. Chúng ta còn cần nghe nó được sử dụng như thế nào, bởi mỗi từ đều có một âm điệu rất riêng.

Một ví dụ dễ hiểu là các từ thương, nhớ, yêu, ghét trong tiếng Việt. Mỗi từ mang một cảm xúc khác nhau nên cũng có một âm điệu khác nhau. Khi học một ngôn ngữ mới, chúng ta rất dễ gom nhiều từ vào cùng một nghĩa và đọc chúng bằng cùng một giọng.

Vì vậy, hãy nghe thật nhiều những đoạn nghe cùng trình độ với mình. Khi đã hiểu được nội dung, bạn sẽ bắt đầu để ý được tại sao người nói lại chọn từ này thay vì một từ khác, từ đó được nhấn ra sao, và cảm xúc trong câu nằm ở đâu.

Đừng cố nghe những đoạn quá khó ngay từ đầu. Hãy chọn nội dung vừa sức, nghe nhiều lần, và thử tóm tắt lại bên dưới. Qua thời gian, bạn sẽ không chỉ nhớ nghĩa của từ mà còn cảm được cách người bản ngữ sử dụng từ đó.

Tóm lại: đọc để từ vựng đi vào, viết để mình chủ động sử dụng được, và nghe để dùng từ đúng âm điệu hơn. Nếu đang gặp khó khăn, hãy tìm xem mình đang tắc ở bước nào rồi kiên nhẫn sửa chính bước đó.

Tóm lại

• Chỉ sử dụng được một phần nhỏ số từ mình biết là chuyện bình thường, ngay cả trong tiếng Việt. Đừng biến điều đó thành áp lực.
• Bước 1 — thuộc từ: đọc nhiều thứ mình thích, học từ trong ngữ cảnh, rồi tự nhớ lại với một chút độ khó.
• Bước 2 — tập dùng từ: viết có mục tiêu, tập trung vào những từ hoặc điểm ngữ pháp mình muốn sử dụng.
• Bước 3 — nghe: nghe những đoạn vừa sức để cảm nhận âm điệu và cách dùng tự nhiên của từng từ.
• Sai ở đâu thì kiên nhẫn sửa ở đó. Không cần phải làm lại cả quá trình từ đầu.

Ba bước trên cũng chính là ba thứ mình dựng trong eDeutsch: sổ từ vựng lưu chữ kèm nguyên câu bạn đã gặp nó, phần luyện viết chấm từng bài theo bốn tiêu chí, và phần luyện nghe có đề đúng theo trình độ.